|
Andere beleving
Als 'annders waarnemende' heb ik een andere beleving dan een niet-'annders waarnemende'. Niet-'annders waarnemenden' worden in de literatuur vaak NT’ers of Neuro-Typicals genoemd. In beschrijvingen over Autisme wordt dit a-typisch waarnemen genoemd. Het is een belangrijk kenmerk. Ik wilde daarom graag weten wat de achtergrond is van mijn andere beleving en welk effect het op mijn functioneren heeft. Tijdens het lezen van literatuur over diverse vormen van anders waarnemen, werd mij snel duidelijk dat een andere waarneming veroorzaakt wordt door een storing in het informatieverwerkings proces (met storing bedoel ik ‘anders dan bij Neuro-Typicals’). Die storing leidt tot een andere beleving van de werkelijkheid (met werkelijkheid bedoel ik ‘de werkelijkheid van Neuro-Typicals’). Inzicht ontstaat bij mij sneller als ik er een beeld van maak (zie Beelddenken), dus maakte ik een schema van het informatieverwerkingsproces.
Dit schema verschafte mij het inzicht dat een storing in dit proces leidt tot een andere begripsbepaling. Door mijn verleden als adviseur wist ik dat de begripsbepaling van een persoon bepaalt hoe de persoon de dingen beleeft. Voor mij was het toen duidelijk. Een andere waarneming van een situatie heeft een andere beleving van de situatie tot gevolg. Oftewel: het effect van anders waarnemen is anders beleven. Ik beleef de dingen om me heen dus anders dan Neuro-Typicals.
Wat is een begripsbepaling
Mensen worden in het dagelijkse leven voortdurend omringd door allerlei prikkels. De prikkels wordt door onze zintuigen opgevangen. Het zenuwstelsel zorgt ervoor dat deze prikkels vervolgens bij onze hersenen terecht komen. De hersenen merken de prikkels op en nemen het waar. Dit proces noem ik ‘waarneming’.
Als de prikkels zijn waargenomen volgt een tweede stap. Dit proces is de ‘begripsbepaling’. Elke waarneming heeft een betekenis. Welk begrip we aan deze betekenis geven, wordt door twee dingen bepaald.
• Het geheel waarin zich de informatie voordoet (de context)
• Herinneringen van ervaringen van eerdere waarnemingen (het geheugen)
Voorbeeld: welke temperatuur als warm of koud wordt ervaren, wordt door
allerlei dingen bepaald. Zo speelt de periode van het jaar een rol (10 graden
voelt na drie dagen vorst warmer aan dan 10 graden na drie dagen van rond de
20 graden); wat je aan het doen bent (als je stilzit, voelt 10 graden kouder aan
dan als je aan het hardlopen bent); je lichamelijke gesteldheid (10 graden voelt
anders aan als je ziek bent dan als je gezond bent); een ervaring uit je geheugen
(bij oma is het altijd erg warm, dus zul je de temperatuur daar snel als warm
ervaren). Ook zijn er mensen die gewoon beter tegen de kou kunnen dan anderen. Wat de een warm vindt, kan de ander koel vinden. De begripsbepaling ‘het
is warm’ is daarom voor iedereen anders. Om erachter te komen wat de persoon
als warm ervaart, dien je te weten wat zijn begripsbepaling van ‘warm’ is.
Een begripsbepaling is dus een beschrijving van hoe jij iets ervaart en welke rol
je geheugen daarbij speelt als opslagplaats van eerdere ervaringen (ook wel herinneringen genoemd). Deze twee hebben een belangrijke wisselwerking met
elkaar. Begripsbepalingen vormen je geheugen (lijn 1) en het geheugen vormt
voor een belangrijk deel je begripsbepaling (lijn 2).
De processen ‘waarneming’ en ‘begripsbepaling’ vormen uiteindelijk een geheel. Het geeft zicht op het proces hoe we prikkels verwerken en hoe het informatie wordt, want pas als een prikkel een begrip vormt voor een persoon wordt het informatie. We noemen het dan ook het informatieverwerkingsproces.
Het belang van de begripsbepaling.
Inzicht in de begripsbepaling van een persoon vormt de basis voor inzicht in de reacties van een persoon. Het antwoord op de vraag waarom een persoon op een bepaalde manier op een gebeurtenis reageert, wordt door dit inzicht duidelijk. 'Annders waarnemenden' reageren anders op gebeurtenissen dan Neuro-Typicals, omdat ze de prikkels om zich heen anders ervaren. Hoe ze die prikkels ervaren wordt inzichtelijk op het moment dat je weet welke begripsbepaling de 'annders waarnemende' gebruikt voor welke prikkel. Hierdoor wordt de reactie op de prikkel voorspelbaar. Dit inzicht maakt het begeleiden en/of opvoeden van een 'annders waarnemende' vele malen makkelijker.
Hoe kom je tot het inzicht in de begripsbepaling
Inzicht in de begripsbepaling van een persoon maakt zijn reactie op een prikkel
voorspelbaar en daarmee beter hanteerbaar. Ik voelde direct dat deze stelling
een belangrijke schakel zou vormen in het beantwoorden van de vraag waarom
ik telkens het gevoel heb niet begrepen te worden. Maar hoe kom ik tot het
nodige inzicht in de begripsbepaling van de ander? Ook hier hielp mijn ervaring
als adviseur me. Ik hanteerde de drie basisregels die ik gebruikte voor het verkrijgen van inzicht in problemen binnen organisaties. Deze basisregels zijn
observeren, communiceren en respect. Ik paste de inhoud van de regels enigszins aan en kwam tot de volgende beschrijving.
• Observeer hoe een persoon op bepaalde situaties reageert. Zoek naar overeenkomsten in de reacties en kijk of je
patronen kunt ontdekken. Inzicht in de patronen maakt een toekomstige reactie voorspelbaar.
• Communiceer met de persoon op zijn manier en niveau. Vraag waarom hij
reageert zoals hij reageert. Het antwoord
op deze vraag geeft veel inzicht in
hoe hij prikkels ervaart. Om het inzicht volledig te maken is het van belang te
weten of de manier waarop zijn reactie overkomt een weerspiegeling is van hoe hij de
prikkels werkelijk ervaart.
Vaak
is een persoon zich er namelijk helemaal niet van bewust hoe zijn gedrag door de ander
wordt geïnterpreteerd.
De reactie die je ziet sluit dan niet aan bij de ervaring van de persoon.
Hierdoor krijg je
verkeerde informatie wat het
inzicht op de begripsbepaling
van de persoon vertroebelt. Om dit te voorkomen dien je aan
hem uit te leggen hoe
zijn gedrag bij jou overkomt. Uit zijn antwoord kun je dan achterhalen of de reactie die jij
hebt waargenomen
duidelijk maakt hoe hij de prikkel
heeft ervaren. Komen ervaring en reactie niet overeen dan heb je
door ernaar
te vragen de gelegenheid gecreëerd hierover van gedachten te wisselen. Je
kunt dan de persoon vragen hoe hij
de
prikkel dan wel heeft ervaren.
• Respect voor de ander, is voor velen vanzelfsprekend. Maar wat bedoel ik met
respect? Met respect bedoel ik dat je
de beleving en de mening van de ander
serieus neemt en ervan uit gaat dat hij niet kwaadwillend is.
De basishouding
hierbij is aandacht voor de ander. Zijn informatie en begripsbepalingen vormen het
gesprek en niet jouw ideeën en begripsbepalingen.
Een storing in het informatieverwerkingsproces
De reden waarom een 'annders waarnemende' anders reageert, is omdat hij prikkels anders
ervaart. Het gevolg van een andere ervaring van prikkels wordt inzichtelijk op
het moment dat je weet welke begripsbepaling hij voor welke prikkel gebruikt.
Inzicht in de begripsbepaling maakt dus het gevolg duidelijk. Deze stelling was
voor mij het antwoord op de vraag: ‘Wat is er de oorzaak van dat 'annders waarnemenden' hun
omgeving anders ervaren?’ Die oorzaak ligt in een storing in het informatieverwerkingsproces. Achterhalen in welke stap van het proces de storing zich precies bevindt en wat de storing veroorzaakt, is werk voor specialisten zoals psychiaters, neurologen en orthopedagogen. De schematische weergave van het
informatieverwerkingsproces in dit boek zou door deze specialisten gebruikt kunnen worden voor het communiceren van hun bevindingen met cliënten,
ouders, opvoeders/begeleiders. Een juiste diagnose van de oorzaak in combinatie met het verstrekken van reële en duidelijke informatie hierover, is bepalend
voor het resultaat van de behandeling en de kwaliteit van het verdere leven van
de persoon.
Terug naar boven |
